Zapomniane niemieckie przedszkole w Bolesławcu - jak powstało i co ma wspólnego z prohibicją?

W II połowie lat dwudziestych wybudowano dla niego jeden z nielicznych budynków modernistycznych w naszym mieście, który przetrwał do dziś.

Budynek przy ul. Grunwaldzkiej 4 (fot. Dariusz Gołębiewski)

Okazały budynek przy ulicy Grunwaldzkiej 4 dość wyraźnie odróżnia się od pozostałych w swoim otoczeniu. Nie jest ani willą z II połowy XIX wieku, ani powojennym blokiem z wielkiej płyty, ani potwornie okaleczonym architektonicznie przez komunistów gmachem dawnej szkoły żeńskiej. Zresztą nie tylko tam, ale w ogóle w całym Bolesławcu innych przykładów międzywojennego modernizmu nie mamy zbyt wiele. 

Zaczęło się od tego, że w 1926 roku miejscowa parafia ewangelicka kupiła budynek gospody Wintergarten (Ogród Zimowy) przy ówczesnej Gymnasialstrasse 4, przejmując wraz z nim działkę ziemi z podwórkiem. Dwa lata wcześniej gospoda należała do karczmarza o nazwisku Rau i zapewne to on ją sprzedał. Wkrótce potem gospodę zburzono, gruzowisko zmieniło się w plac budowy i już w 1929 roku ewangelicy mogli tam uroczyście otworzyć nowe przedszkole. Rok później w przedszkolu odbyła się wizytacja, zorganizowana przez najwyższe władze ewangelickie w Niemczech w ramach generalnej wizytacji kościelnej, obejmującej znaczną część powiatu bolesławieckiego.

W błędzie będzie jednak ten, że Kościół ewangelicko-augsburski ograniczył się tylko do opieki nad małymi dziećmi. Nowe przedszkole przylegało do ewangelickiego Gemeindehaus, czyli swoistego domu parafialnego. Bolesławiecka parafia prowadziła wtedy kampanię trzeźwościową, więc poza przedszkolem uruchomiono tam niewielką restaurację, w której obowiązywała prohibicja - nie serwowano tam jakichkolwiek alkoholi. Oprócz tego udało się stworzyć ośrodek opiekuńczy dla młodych kobiet, w którym znalazła schronienie spora grupa robotnic z zakładów włókienniczych Concordia oraz kilku innych zakładów pracy. Robotnice te pracowały w mieście, ale nie były w stanie pozwolić sobie na stałe dojazdy między Bolesławcem a swoimi wioskami, więc parafia zapewniła im pokoje pracownicze. Jakby tego było mało, przy przedszkolu i domu parafialnym powstał także ośrodek dla młodzieży. 

Przedszkole, restauracja i Gemeindehaus funkcjonowały także w okresie III Rzeszy. Dotychczasowa Gymnasialstrasse została przemianowana na Lutherstrasse, a w 1935 roku w budynku przedszkola było nawet zameldowanych kilka pracujących tam osób:

• Margarete Pflaume, przedszkolanka,
• Käthe Rettig, diakonisa,
• Margarete Langner, siostra (Schwester),
• Robert Maaß, ekonom,
• Klara Andree, dozorczyni.

Źródła:

• Archiwum Państwowe we Wrocławiu Oddział w Bolesławcu, akta Parafii Ewangelickiej w Bolesławcu, sygn. 146.
• Adressbuch der Stadt Bunzlau und der Gemeinden Gnadenberg und Tillendorf für 1924/25, wyd. Verlag L. Fernbach Waisenhaus-Drückerei Bunzlau in Schlesien, Bunzlau 1925.
• Bunzlauer Einwohner-Buch 1935/1936, wyd. Verlag L. Fernbach in Bunzlau, Bunzlau 1936.