35 lat temu Niemcy ostatecznie pogodzili się z granicą na Odrze i Nysie. Dlaczego tak późno?

14 listopada 1990 roku rządy Polski i świeżo zjednoczonych Niemiec podpisały układ ostatecznie uznający obecny przebieg granicy między naszymi krajami.

Granica polsko-niemiecka w Zgorzelcu (fot. Dariusz Gołębiewski)

Układ z 14 listopada był dla Polski sprawą absolutnie fundamentalną. Co prawda oparcie polsko-niemieckiej granicy na Odrze i Nysie Łużyckiej (i pozostawienie w naszych rękach Świnoujścia) zagwarantowały nam już ustalenia konferencji Wielkiej Trójki w Poczdamie i tzw. układ Zgorzelecki, podpisany w 1950 roku z Niemiecką Republiką Demokratyczną, ale to nie zamykało sprawy.

O ile komunistyczne Niemcy Wschodnie zaakceptowały nową granicę z Polską, o tyle Niemcy Zachodnie przez wiele kolejnych lat otwarcie ją podważały. Ziemie takie jak Dolny Śląsk, które odpadły od Niemiec w wyniku II wojny światowej, na Zachodzie nazywano terenami "unter polnischer Verwaltung", czyli "pod polskim zarządem" - de facto ​​​​​Niemcy uważali je za ziemie okupowane przez Polskę. 

W grudniu 1970 roku kanclerz Niemiec Zachodnich, Willy Brandt, uznał co prawda granicę na Odrze i Nysie Łużyckiej, ale temat powrócił w momencie, gdy po upadku Muru Berlińskiego Niemcy zaczęły się jednoczyć. Polskie władze, niebezzasadnie obawiając się ewentualnych niemieckich roszczeń do naszych ziem, przedstawiły stanowisko Polski na konferencji 2+4, w której obok obu państw niemieckich o zjednoczeniu dyskutowali także przedstawiciele USA, Wielkiej Brytanii, Francji i wciąż jeszcze istniejącego Związku Sowieckiego.

Dzięki sprawnej dyplomacji temat uznania obecnej granicy polsko-niemieckiej za ostateczną i niezmienną stał się zasadniczo jednym z warunków wyrażenia zgody przez mocarstwa na połączenie Niemiec w jeden kraj. 

Dzięki zawartemu 35 lat temu układowi Polska ostatecznie i nieodwołalnie umocowała się na ziemiach, które przez dekady nazywano Ziemiami Odzyskanymi. Dokument ten stał się też jednym z fundamentów dialogu polsko-niemieckiego, który choć często nie jest łatwy, trwa po dziś dzień.