Co się dzieje, gdy zamarza rzeka?

Obecne mrozy mogą się dawać we znaki, ale kiedyś temperatury w okolicach minus 10 stopni były normą, a bywało i tak, że schodziły o wiele bardziej w dół.

Bolesławiec w styczniu 2016 roku (fot. Bolec.Info)

Był rok 1407, gdy nasz region dotknęła jedna z najostrzejszych zim w naszej historii. Gwałtowne opady śniegu zablokowały kupieckie trakty, a temperatura spadła tak nisko, że Bóbr i jego dopływy całkowicie pozamarzały. Dla mieszczan i chłopów oznaczało to ogromne zagrożenie, bo skoro wszystkie cieki wodne były skute lodem, woda nie mogła napędzać młynów. Gdy młyny stanęły, nie można było produkować mąki, więc jeśli ktoś nie miał przygotowanych zapasów, przez dłuższy czas musiał radzić sobie bez chleba. Zresztą zaspy śniegu były tak wysokie, że i tak chłopi tygodniami nie mogli się wydostać ze swoich wiosek.

Co ciekawe, jeszcze dziesięć lat wcześniej wydarzyło się coś dokładnie odwrotnego - silna odwilż nastąpiła już w lutym, a rośliny tak szybko zakwitły, że już pod koniec maja można było zaczynać żniwa. 

Ataki zimy w naszym regionie potrafią przychodzić w całkowicie nieoczekiwanych momentach. Dla przykładu, rankiem 28 kwietnia 1703 roku mieszczanie bardzo się zdziwili, gdy podczas nawałnicy spadły duże ilości śniegu. Ten nagły atak zimy w środku wiosny został zapamiętany także dlatego, że w jego trakcie rozpętała się burza z piorunami, a jedna z błyskawic uderzyła w gospodarstwo w Łące, wywołując w nim pożar. 

Ostre mrozy i śnieżyce dały się we znaki na początku 1945 roku. Gdy Armia Czerwona nacierała w kierunku Bolesławca, jedni z ostatnich uczniów Królewskiego Sierocińca, wcieleni do niemieckiego Volkssturmu, musieli patrolować centrum miasta, pilnując kolumn uchodźców, chcących odejść jak najdalej od sowietów. Do dziś w zbiorach Muzeum Śląskiego w Görlitz można zobaczyć gruby, zimowy płaszcz jednego z mieszkańców Warty Bolesławieckiej - była to jedyna wartościowa rzecz, jaką zabrał z domu na wojenną tułaczkę. Na zasypane śniegiem drogi Niemcy przegnali także więźniów okolicznych obozów koncentracyjnych. 

Po II wojnie światowej najsłynniejszą zimą była - bez wątpienia - tak zwana Zima Stulecia, która rozpoczęła się w Sylwestra 1978 roku. Z godziny na godzinę temperatura gwałtownie spadła, a w wielu miejscach potworzyły się wysokie nawet na kilkadziesiąt centymetrów zaspy śniegu. W szkołach wydłużone zostały ferie zimowe, a dla Szkoły Podstawowej nr 4 poważnym problemem stało się odśnieżanie dachu. Choć pracownicy obsługi robili, co mogli, nie byli w stanie w pełni tego dachu oczyszczać, więc w budynku zaczęły pojawiać się zacieki.

Mimo tych trudności "Czwórka" wzięła wtedy udział w telewizyjnym programie Wszyscy na start, w którym drużyny z poszczególnych szkół konkurowały ze sobą w zawodach organizowanych nie tylko w salach gimnastycznych, ale też na śniegu. Szkolnej reprezentacji udało się w tych zawodach wywalczyć trzecie miejsce. 

Źródła:

• J. Bergemann, Chronik der Stadt Bunzlau. Dritte Abtheilung, Bunzlau 1831.
• A. Bolz, Aus der Geschichte der Waisen- und Schulanstalten zu Bunzlau. Teil III 1933–1945. Schülertreffen nach 1945, Minden/Westfalen 1998, maszynopis przechowywany w Bibliotece Uniwersyteckiej we Wrocławiu.
• Kronika Szkoły Podstawowej nr 4 w Bolesławcu. Tom II, rękopis przechowywany w SP nr 4 w Bolesławcu.
• H. Panas, Kartki z obozu [w:] Pamiętniki nauczycieli z obozów i więzień hitlerowskich 1939-1945, red. K. Bidakowski, T. Wójcik, Warszawa 1962.