Czy pierwszy człowiek w kosmosie odwiedzi Bolesławiec?

W 1962 roku takie pytanie do samego Jurija Gagarina odważyli się wysłać uczniowie ze Szkoły Podstawowej nr 4 w Bolesławcu.

Jurij Gagarin (fot. encyclopedia.mil.ru)

Oryginalny list został co prawda wysłany do moskiewskiej redakcji pisma Pionierskaja Prawda, ale wcześniej nauczyciele przygotowali jego kopię, którą dołączyli do szkolnej kroniki. List, datowany na dzień 8 maja 1962 roku, został napisany rok po locie Jurija Gagarina w kosmos - pierwszym momencie w historii, gdy człowiek zdołał opuścić Ziemię i bezpiecznie na nią powrócił. Lot Gagarina, choć był częścią sowiecko-amerykańskiego wyścigu kosmicznego, wzbudził szczery podziw na całej planecie i do dzisiaj jest bezdyskusyjnym symbolem ludzkiej odwagi, ciekawości oraz nieodpartej chęci poznawania Wszechświata.

Co napisali Gagarinowi - kierowani przez swoich nauczycieli - młodzi Bolesławianie? Zapewniali kosmonautę o swoim podziwie, podkreślali też, że śledzili cały jego historyczny lot i często widzą go na odtwarzanych w szkole kronikach filmowych. Gagarin był dla nich idealnym bohaterem XX wieku i epoki rozbicia atomu, a jednocześnie symbolem wielkich marzeń ludzkości o szczęściu, dobrobycie i pokoju. Uczniowie zapewniali, że Gagarin ma w nich prawdziwego przyjaciela, nawet jeśli nie wie jeszcze o istnieniu tego pięknego zakątka polskiej ziemi, w którym mieszkamy i spędzamy radosne dzieciństwo. 

Na koniec uczniowie "Czwórki" zapytali, czy gdyby Gagarin odwiedził kiedyś Polskę, to czy nie zechciałby zahaczyć przejazdem także o Bolesławiec. 

Trzeba w tym miejscu zaznaczyć ważną rzecz. Gdy czyta się ten list, widoczne są dwa czysto propagandowe wtręty - uczniowie mieli rzekomo cieszyć się z tego, że pierwszego człowieka w kosmos wysłał akurat Związek Sowiecki, a gwarancją szczęścia i pokoju na świecie miałby być dla nich socjalizm.

Oczywiście mało kto w Polsce podzielał wtedy takie uczucia, ale polskie szkoły znajdowały się pod bacznym nadzorem komunistów, więc tego rodzaju akcenty musiały - niezależnie od woli uczniów czy nauczycieli - w takim liście się znaleźć. 

List uczniów "Czwórki" faktycznie dotarł do Gagarina (szkoła dostała na to pisemne potwierdzenie z Moskwy), ale kosmonauta nie odpisał. I trudno się dziwić - podobne listy docierały do niego z całego świata i udzielenie odpowiedzi na wszystkie przekraczałoby jego możliwości. Ważniejsze dla uczniów było jednak samo wysłanie listu - praca nad nim przybliżała im Gagarina, a to z kolei miało pomagać im w zainspirowaniu się historią sławnego kosmonauty, aby też stawiali sobie w życiu różne ambitne cele.

List do Gagarina nie jest odosobnionym przypadkiem, bo w latach 60tych XX wieku "Czwórka" prowadziła bardzo ożywioną korespondencję z wieloma miejscami w Polsce i na świecie. W szkolnych kronikach zachowały się liczne listy, wymieniane ze szkołami z różnych części Polski, w tym ze Świdnicy, Jarosławia, Płocka czy Hajnówki. Ich pisanie pozwalało na nawiązywanie wzajemnych kontaktów, a uczniom na poznawanie nowych miejsc na mapie naszego kraju, które mogliby odwiedzić w przyszłości.

Wymiana takich listów była cenną pomocą w nauce języka polskiego, geografii, a czasem także historii. 

Uczniowie i nauczyciele przez wiele lat korespondowali też z załogą statku m/s Jan Matejko, która wysyłała im regularne, reporterskie opisy (i zdjęcia) odwiedzanych przez siebie miejsc w wielu częściach świata. Marynarze z "Matejki" parokrotnie odwiedzili Bolesławiec, przywożąc ze sobą liczne prezenty, gromadzone podczas kolejnych rejsów i prezentowane dziś w szkolnym Muzeum Morskim. 

Nawiasem mówiąc, zaproszenie Gagarina do Bolesławca wcale nie było jedynie okolicznościowym dopiskiem, który nie miał żadnych szans realizacji. Wkrótce po swoim historycznym locie kosmonauta odwiedził Polskę, a oprócz przejazdu ulicami Warszawy odwiedził też kilka miast na Górnym Śląsku, w tym Katowice, Sosnowiec, Gliwice i Zabrze. Pamięć o tej wizycie w 1962 roku wciąż była żywa i czysto teoretycznie, gdyby Gagarin znów odwiedził Polskę, mógł istnieć cień szansy, że tym razem dokona objazdu nie Górnego Śląska, lecz Dolnego...

Tutaj możecie zapoznać się z treścią całego listu:

Źródła:

• Kronika Szkoły Podstawowej nr 4 im. Jana Matejki w Bolesławcu. Tom V, rękopis w zbiorach SP nr 4 w Bolesławcu.  
• https://www.slazag.pl/gagarin-unosi-kieliszek-w-katowicach-ale-pierwszy-kosmonauta-nie-uniosl-ciezaru-slawy [dostęp: 17.01.2026 r.]