Zobaczcie przedwojenne skarby, jakie kryły wioski pod Bolesławcem!

Na kilku archiwalnych zdjęciach możecie zobaczyć unikalne, zabytkowe perełki z paru wiosek dzisiejszej gminy Bolesławiec, których późniejsze losy potoczyły się bardzo odmiennie.

Portal przy kaplicy w kościele w Ocicach (fot. Dariusz Gołębiewski)

 Piec z pałacu w Kittlitztreben, fotografia z 1920 roku; Archiwum Państwowe we Wrocławiu, Zbiór ikonograficzny, sygn. 0/218/669.

Piękny, bogato zdobiony piec kaflowy z pałacu w Kittlitztreben (dzisiejszym Trzebieniu) był z pewnością jednym z najcenniejszych obiektów w tej okazałej posiadłości. Ozdobiony pruskim orłem i wizerunkiem króla Fryderyka II Hohenzollerna, zdobywcy Śląska z lat 1740-1742, miał oczywistą wymowę polityczną i patriotyczną - pałac od 1805 roku znajdował się w rękach rodu von Kölichen, jednej z największych rodzin szlacheckich w okolicach Bunzlau (Bolesławca), której przedstawiciele niejednokrotnie kierowali powiatem i obejmowali ważne stanowiska państwowe. Dziś z pałacu pozostały jedynie resztki ruin, znajdujące się w zaniedbanym parku, którego restaurację w ostatnim czasie zapowiadały władze gminy Bolesławiec. 

 Pomnik Michaiła Kutuzowa w Tillendorfie, rok 1920; Archiwum Państwowe we Wrocławiu, Zbiór ikonograficzny, sygn. 0/219/675/2.

Pomnik feldmarszałka Michaiła Kutuzowa został wybudowany w 1814 roku na zachodnim skraju wioski Tillendorf (dzisiejsze Bolesławice), należącym dzisiaj do Bolesławca. Stanął na pagórku, z którego rok wcześniej Kutuzow miał zawrócić do Bunzlau (Bolesławca), przerywając pościg za cesarzem Napoleona Bonaparte, zmożony nagłym atakiem śmiertelnej - jak się okazało - choroby.

Do 1945 roku pomnik stał samotnie w polu, jednak zaraz po tym, jak Dolny Śląsk został zajęty przez Armię Czerwoną, cały teren wokół niego zamieniono w sowiecki cmentarz dla zasłużonych oficerów. Pamiątka po Kutuzowie zyskała dodatkową wymowę propagandową - tam, gdzie według legendy (nieprawdziwej zresztą) złożone zostało serce wielkiego rosyjskiego wodza, złożono szczątki jego "bohaterskich" następców. Co prawda w 1947 roku polscy spiskowcy podjęli próbę wysadzenia go w powietrze, jednak poza międzynarodowym skandalem niewiele z tego wyszło i pomnik stoi na swoim miejscu do dziś. 

 Ołtarz z kościoła katolickiego w Ottendorfie, rok 1925; Archiwum Państwowe we Wrocławiu, Zbiór ikonograficzny, sygn. 0/166/192.

Jednym z najcenniejszych skarbów przedwojennego powiatu bolesławieckiego bez wątpienia był gotycki ołtarz z kościoła parafialnego w Ottendorf (dzisiejszych Ocicach). Pochodzący z ok. 1500 roku zabytek ukazywał wiele nowotestamentowych scen i trwał przez wieki, będąc niemym świadkiem bogatej historii wsi. W latach 1530-1654 wraz z całą świątynią służył miejscowym ewangelikom, po czym przez niemal trzy kolejne stulecia znajdował się pod opieką garstki pozostałych tam katolików, podporządkowanych parafii w Naumburgu am Queis (Nowogrodźcu). Pod koniec XVII wieku ołtarz restaurował wyjątkowo zasłużony kapłan z tego miasteczka, ks. Martin Florian Rimpler. 

Ołtarz przetrwał do naszych czasów, ale nie znajduje się już w Ocicach, lecz w zbiorach Muzeum Archidiecezjalnego we Wrocławiu, dokąd został przeniesiony w latach 60tych XX wieku. 

Kościół ewangelicki w Nieder Schönfeld, rok 1934; Archiwum Państwowe we Wrocławiu, Zbiór ikonograficzny, sygn. 0/193/529.

Prawdziwym skarbem, choć z zewnątrz wyglądającym bardzo niepozornie, był niegdyś kościół ewangelicki w Nieder Schönfeld (dzisiejszym Kraśniku Dolnym). Pochodząca z połowy XVIII wieku świątynia została wybudowana wkrótce po przejęciu Śląska przez Prusy - wcześniejsze władze austriackie co do zasady zabraniały ewangelikom budowania kościołów w naszym regionie, więc Prusacy masowo wydawali im pozwolenia na budowę. Przed II wojną światową we wnętrzu można było obejrzeć dwurzędowe empory, późnobarokowy ołtarz i tablice upamiętniające parafian, którzy polegli na wcześniejszych wojnach. Niemcy odprawiali tam nabożeństwa jeszcze w 1946 roku, jednak po ich wypędzeniu dla budynku nie znaleziono nowej funkcji i ostatecznie kościół rozebrano w latach 50tych. 

Źródła:

• Archiwum Państwowe we Wrocławiu, Zarząd Kościoła Ewangelickiego na Śląsku, sygn. 20. 
• E. Dewitz, Geschichte des Kreises Bunzlau, Bunzlau 1885. 
• D. Gołębiewski, Kraśnik Dolny i okolice dawniej i dziś, Bolesławiec 2020.
• F. Micke, Urkundliche Geschichte der Stadt und des früheren Klosters Naumburg am Queis, Bunzlau 1844.