Tajny meldunek z wojny celnej o bolesławieckich jajkach

Jeśli wierzyć przedwojennemu konsulowi z Breslau (Wrocławia), tuż przed Wielkim Kryzysem Bunzlau (Bolesławiec) był ważnym ośrodkiem przemysłu jajcarskiego na Dolnym Śląsku.

Pisanka (fot. Bolec.Info)

Gdy 24 grudnia 1928 roku większość Wrocławian szykowała się do wigilijnej kolacji, pracownicy Konsulatu RP we Wrocławiu mieli przed sobą bardzo pracowity dzień. Konsul Bronisław Radowski dostał właśnie do podpisu sporą ilość raportów dla Warszawy, relacjonujących rozwój różnych gałęzi niemieckiego przemysłu na Dolnym Śląsku. Miały one niemałą wagę, ponieważ od paru lat trwała polsko-niemiecka wojna celna i ówczesna Provinz Niederschlesien znajdowała się dosłownie na pierwszej linii handlowego frontu. 

Jak się okazuje, wśród przedłożonych konsulowi raportów znalazł się jeden, który w znacznej mierze dotyczył naszego miasta. 

Pracownicy konsulatu odnosili się do naszego miasta w notatce zatytułowanej Postęp organizacji handlu jajcarskiego na Dolnym Śląsku. Według ich ustaleń ówczesne Bunzlau było jednym z najważniejszych ośrodków produkcji kurzych jaj w regionie, o czym świadczyło to, że kilka tygodni wcześniej bolesławiecki Niederschlesische Eierlieferungsverband (Dolnośląski Związek Dostawców Jaj) przemianował się na Niederschlesische Eierverwertungsgenossenschaft - Dolnośląską Spółdzielnię Przetwórstwa Jaj. 

Zmiana nazwy wskazuje, żenowa spółdzielnia chciała objąć swoim zasięgiem przynajmniej większość Dolnego Śląska i - jeśli wierzyć wrocławskiemu konsulatowi - jej ambicje miały solidne uzasadnienie. Na początku 1928 roku jajcarze z Bunzlau sprzedawali swoim klientom 7 000 jaj tygodniowo, ale już na koniec roku doszli do poziomu 10 000 tygodniowo, sprzedając od lutego do grudnia aż 900 000 kurzych jaj.

Interes dynamicznie się rozwijał, więc w spółdzielni zacierano ręce na myśl o przewidywanych zyskach. a tropem wytyczonym przez Bolesławian postanowili pójść inni. W swoim wigilijnym raporcie konsul Radowski donosił Warszawie, że władze powiatów Glogau (Głogów), Glatz (Kłodzko) i Breslau (Wrocław) też planowały stworzenie spółdzielni hodowców kur, a w powiecie Freystadt (Wschowa) takową właśnie zakładano.

Kilka miesięcy później sytuacja była jeszcze bardziej złożona, co oznacza, że produkcja jaj stawała się dla Niemców coraz bardziej intratnym interesem. W maju 1929 roku konsulat raportował, że w Breslau zawiązała się centralna spółdzielnia dla Dolnego Śląska. Dla Bunzlau oznaczało to jednak problem, ponieważ "nasz" Związek musiał się jej podporządkować, co więcej, musiał od tej pory kierować do Breslau całą nadwyżkę produkowanych przez siebie jaj. 

Bolesławiecka spółdzielnia jajcarzy długo zresztą nie przetrwała, bo ani słowem nie wspomina o niej miejska księga adresowa z lat 1935-1936. To, dlaczego upadła, pozostaje tajemnicą. 

Źródła:

• Archiwum Akt Nowych, Ministerstwo Spraw Zagranicznych, sygn. 4596. 
• Adressbuch der Stadt Bunzlau und der Gemeinden Gnadenberg und Tillendorf für 1924/25, wyd. Verlag L. Fernbach Waisenhaus-Drückerei Bunzlau in Schlesien, Bunzlau 1925.
• Bunzlauer Einwohner-Buch 1935/1936, wyd. Verlag L. Fernbach in Bunzlau, Bunzlau 1936.