Przebywasz na słońcu? Uważaj na czerniaka - chroń skórę i badaj się!

Dolnośląski NFZ przypomina, jak latem chronić skórę przed czerniakiem. Wczesne rozpoznanie daje bardzo duże szanse na wyleczenie.

Kobieta opalająca się - zdjęcie poglądowe (fot. Arturo Rivera / unsplash)

Dolnośląski Oddział Wojewódzki NFZ przypomina mieszkańcom Bolesławca i całego regionu o profilaktyce czerniaka, szczególnie ważnej latem, gdy skóra jest częściej narażona na promieniowanie UVA i UVB. Czerniak należy do najbardziej agresywnych nowotworów złośliwych. Choć stanowi około 2 procent wszystkich diagnozowanych nowotworów, wiąże się z wysoką śmiertelnością, a zachorowalność według danych rośnie i podwaja się mniej więcej co 10 lat.

Według Narodowego Portalu Onkologicznego w 2022 roku czerniaka zdiagnozowano u ponad 4 tysięcy osób. Częściej chorowały kobiety, które stanowiły 55 procent pacjentów, niż mężczyźni, których było 45 procent. Zachorowalność wyraźnie rośnie po 40. roku życia, a 75 procent przypadków dotyczy osób w wieku 50 lat i starszych. W 2022 roku z powodu czerniaka zmarło blisko 1400 osób.

Czerniak najczęściej rozwija się na skórze, zwłaszcza w miejscach wystawionych na działanie słońca. Może pojawić się na skórze wcześniej niezmienionej albo rozwinąć się na istniejącym znamieniu. Występuje także w obrębie błon śluzowych, na przykład jamy ustnej, odbytu lub sromu, a także w gałce ocznej. Charakteryzuje się szybkim wzrostem i skłonnością do wczesnych przerzutów, między innymi do węzłów chłonnych, płuc oraz mózgu.

Większe ryzyko zachorowania dotyczy osób o jasnej karnacji, rudych lub blond włosach, niebieskich oczach i licznych piegach, a także osób z dużą liczbą znamion barwnikowych. Ostrożność powinny zachować również osoby, które doznały oparzeń słonecznych, szczególnie w dzieciństwie, słabo tolerują słońce, przebywają w pełnym słońcu dłużej niż godzinę dziennie, korzystają z solarium albo mają w rodzinie przypadki czerniaka lub innych nowotworów skóry.

NFZ podkreśla, że wczesne rozpoznanie czerniaka daje aż 97 procent szans na całkowite wyleczenie. Dlatego ważna jest regularna samokontrola skóry. Raz w miesiącu warto dokładnie obejrzeć znamiona i sprawdzić, czy nie zmieniły kształtu, koloru lub wielkości oraz czy nie pojawiły się nowe zmiany. Latem należy unikać nadmiernej ekspozycji na słońce w godzinach 11:00–16:00, stosować kremy z filtrem przez cały rok, nosić ubrania ochronne, okulary przeciwsłoneczne i nakrycie głowy oraz nie korzystać z solarium.

Wszystkie znamiona, narośla i pieprzyki, które budzą niepokój, zmieniają się lub wyglądają podejrzanie, powinien ocenić dermatolog albo chirurg onkolog. Sygnałem alarmowym są również swędzenie, krwawienie i pękanie znamienia. Takie objawy wymagają pilnej konsultacji lekarskiej. W razie wątpliwości lekarz może zdecydować o usunięciu zmiany i dalszej diagnostyce.

Pacjenci, u których rozpoznano czerniaka skóry lub błon śluzowych, mogą zostać zakwalifikowani do programu lekowego "Leczenie chorych na czerniaka skóry lub błon śluzowych". Program obejmuje nowoczesne terapie, w tym immunoterapię oraz leczenie ukierunkowane molekularnie, dobierane indywidualnie do rodzaju choroby i stanu zdrowia pacjenta. Leczenie w ramach programu jest w całości finansowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia.

Z programu mogą skorzystać osoby z histopatologicznym potwierdzeniem czerniaka skóry lub błon śluzowych, w tym pacjenci w określonych stadiach zaawansowania choroby, po całkowitym wycięciu zmian lub z przerzutami odległymi. Program jest dostępny dla dorosłych oraz młodzieży od 12. roku życia. O kwalifikacji zawsze decyduje lekarz prowadzący na podstawie stanu zdrowia pacjenta i zasad programu lekowego.

W województwie dolnośląskim program realizują dwie placówki:

• Dolnośląskie Centrum Onkologii, Pulmonologii i Hepatologii przy ul. Ludwika Hirszfelda 12 we Wrocławiu
• Wojewódzkie Centrum Szpitalne Kotliny Jeleniogórskiej przy ul. Michała Kleofasa Ogińskiego 6 w Jeleniej Górze.

Dla mieszkańców Bolesławca i powiatu bolesławieckiego to najważniejsze wskazane przez NFZ ośrodki leczenia czerniaka w regionie.