Bolesławiec: przemówienie starosty Tomasza Gabrysiaka i lekcja z 1 września 1939 roku [WIDEO]

Starosta bolesławiecki Tomasz Gabrysiak przypomniał, że historia 1939 roku stawia także współczesnym mieszkańcom Bolesławca trudne pytania.

Obchody 87. rocznicy wybuchu II Wojny Światowej (fot. Kazimierz Marczewski)

Przemówienie starosty bolesławieckiego Tomasza Gabrysiaka, odnoszące się do 1 września 1939 roku, nie było wyłącznie wspomnieniem daty z podręcznika. W centrum tej wypowiedzi znalazła się normalność dnia poprzedzającego katastrofę. Zdanie: - 31 sierpnia 1939 roku Polska jeszcze żyła - brzmi prosto, ale właśnie w tej prostocie mieści się najważniejszy sens przemówienia. Wojna nie zaczęła się w świadomości ludzi wtedy, gdy planowali zakupy, szkołę, odpoczynek czy zwykłe sprawy rodzinne. Zaczęła się nagle, choć sygnały zagrożenia były obecne wcześniej.

To perspektywa szczególnie czytelna także dziś w Bolesławcu i powiecie bolesławieckim. Mieszkańcy żyją codziennością: pracą, szkołą, cenami, zdrowiem, lokalnymi inwestycjami, remontami dróg, planami na weekend.

Historia przypomniana przez starostę pokazuje jednak, że poczucie stabilności bywa kruche. W przemówieniu wybrzmiewa pytanie: „A czego my nie wiemy dzisiaj?”. Nie jest to wezwanie do strachu, ale do odpowiedzialnego myślenia o państwie, wspólnocie lokalnej i bezpieczeństwie.

Najmocniejszy fragment tej refleksji dotyczy złudzeń. Przed wrześniem 1939 roku Polacy wiedzieli, że sytuacja międzynarodowa jest napięta. Wiedzieli o Hitlerze, żądaniach wobec Polski i Gdańska. Jednocześnie słyszeli, że są sojusze, armia, gwarancje, Francja i Wielka Brytania. Jak padło w tekście przemówienia: „Brzmiało uspokajająco. Może nawet zbyt uspokajająco”. To zdanie można odczytać jako przestrogę przed myleniem deklaracji z realnym bezpieczeństwem.

Wnioskiem nie jest odrzucenie sojuszy ani zamknięcie się we własnych granicach. Przeciwnie, historia Polski pokazuje, że współpraca międzynarodowa ma znaczenie. Ale przemówienie przypomina, że żadne państwo i żadna wspólnota nie mogą opierać całego poczucia bezpieczeństwa wyłącznie na cudzych obietnicach. Bezpieczeństwo zaczyna się od sprawnego państwa, odpornych instytucji, odpowiedzialnej administracji, edukacji historycznej i świadomości obywateli. Dotyczy to również samorządów, takich jak powiat bolesławiecki, które w czasie pokoju odpowiadają za wiele elementów codziennej stabilności.

Ważny jest także wymiar moralny. W przemówieniu przypomniano, że Polska po ataku dwóch totalitaryzmów nie przestała walczyć. Polscy żołnierze walczyli na wielu frontach, polscy lotnicy bronili brytyjskiego nieba, a podziemie działało w okupowanym kraju. Jednocześnie po wojnie Polska nie odzyskała pełnej swobody decydowania o sobie. To doświadczenie uczy, że pamięć historyczna nie jest rytuałem dla samego rytuału. Jest narzędziem rozumienia polityki, wolności i ceny, jaką płaci się za brak suwerenności.

Dla Bolesławca taka rocznicowa refleksja ma dodatkowy wymiar. Miasto i region, których powojenna historia została ukształtowana przez wielkie przesunięcia granic, migracje i odbudowę życia społecznego, dobrze wiedzą, że decyzje podejmowane daleko od lokalnych społeczności potrafią zmienić los zwykłych rodzin. Dlatego pamięć o 1 września 1939 roku nie jest w Bolesławcu tematem odległym. Jest częścią rozmowy o tym, jak chronić normalne życie, które często doceniamy dopiero wtedy, gdy zostaje zagrożone.

Najbardziej aktualne pytanie z przemówienia brzmi: „Czego my nie wiemy o roku 2026?”. Odpowiedź nie może być prosta, bo istotą tego pytania jest właśnie brak pewności. Możemy jednak wiedzieć, co warto robić mimo niepewności: wzmacniać wspólnotę, traktować poważnie edukację, nie lekceważyć zagrożeń, szanować instytucje i dbać o język debaty publicznej. Historia 1939 roku nie mówi, że katastrofa zawsze musi nadejść. Mówi raczej, że normalność wymaga troski, zanim zostanie wystawiona na próbę.