Sprawa o zachowek – w czym może pomóc adwokat?

Sprawy o zachowek często zaczynają się od poczucia, że podział majątku po bliskiej osobie był niesprawiedliwy.

Ktoś został pominięty w testamencie, otrzymał znacznie mniej niż inni albo dowiedział się, że jeszcze przed śmiercią spadkodawca przekazał dużą część majątku innej osobie.

Samo przekonanie, że zachowek się należy, to jednak dopiero początek. Trzeba jeszcze ustalić, czy rzeczywiście istnieje takie roszczenie, wobec kogo można je skierować i przede wszystkim – jakiej kwoty można dochodzić.

Czy zachowek rzeczywiście się należy?

To jedna z pierwszych kwestii, które warto wyjaśnić. Prawo do zachowku przysługuje określonym osobom bliskim spadkodawcy, ale każda sytuacja rodzinna może wyglądać inaczej.

Przy ocenie prawa do zachowku znaczenie mogą mieć m.in.:

• stopień pokrewieństwa ze spadkodawcą,

• treść pozostawionego testamentu,

• wcześniejsze darowizny,

• ewentualne wydziedziczenie,

• to, kto dziedziczyłby po zmarłym na podstawie ustawy.

Dlatego przed wystąpieniem z żądaniem zapłaty warto najpierw przeanalizować całą sytuację spadkową. Adwokat może pomóc ustalić, czy istnieją podstawy do dochodzenia zachowku i przeciwko komu należy skierować roszczenie.

Ile można żądać?

Ustalenie wysokości zachowku bywa jednym z trudniejszych elementów sprawy. Nie zawsze wystarczy sprawdzić, jaka była wartość majątku pozostawionego przez zmarłego w chwili jego śmierci.

Przy wyliczeniach mogą mieć znaczenie różne składniki majątku, np. nieruchomości, oszczędności czy udziały, a także określone darowizny dokonane wcześniej przez spadkodawcę. Jeżeli w rodzinie przez lata dochodziło do przekazywania mieszkań, działek czy większych sum pieniędzy, konieczne może być dokładniejsze odtworzenie historii majątku.

W praktyce sprawy o zachowek często łączą kilka problemów jednocześnie – od ustalenia wartości spadku po rozliczenie wcześniejszych darowizn. Tego rodzaju sprawami zajmuje się m.in. adwokat Marcin Ochtera, prowadzący we Wrocławiu kancelarię skoncentrowaną na prawie spadkowym. Na stronie spadek-adwokat.com.pl można znaleźć informacje dotyczące pomocy prawnej w sprawach o zachowek we Wrocławiu, a także innych spraw związanych z dziedziczeniem.

Darowizna za życia a zachowek

Często pojawia się przekonanie, że skoro mieszkanie albo dom zostały przekazane jeszcze za życia spadkodawcy, to nie mają już znaczenia dla późniejszych rozliczeń. Nie zawsze tak jest.

Przy analizie wcześniejszych darowizn trzeba odpowiedzieć przede wszystkim na kilka pytań:

• co zostało przekazane,

• kto otrzymał darowiznę,

• kiedy została ona dokonana,

• jaką wartość ma przekazany majątek.

Dopiero na tej podstawie można ocenić, jakie znaczenie dana darowizna ma dla obliczenia zachowku. To jeden z powodów, dla których pozornie podobne sprawy mogą prowadzić do zupełnie innych rozliczeń.

Czy sprawa o zachowek musi trafić do sądu?

Nie każda. Jeżeli wiadomo już, kto może żądać zachowku i jaka kwota wchodzi w grę, można najpierw spróbować porozumieć się bez procesu.

Pomoc adwokata na tym etapie może obejmować przygotowanie wezwania do zapłaty, przedstawienie sposobu wyliczenia zachowku oraz prowadzenie rozmów z drugą stroną. Strony mogą również uzgodnić nie tylko samą wysokość należności, ale np. termin lub sposób jej zapłaty.

Jeżeli uda się osiągnąć porozumienie, spór może zakończyć się bez prowadzenia pełnego postępowania sądowego.

Kiedy potrzebny jest pozew o zachowek?

Droga sądowa staje się aktualna przede wszystkim wtedy, gdy druga strona odmawia zapłaty albo strony nie mogą porozumieć się co do wysokości zachowku.

W postępowaniu mogą pojawić się spory dotyczące m.in.:

• samego prawa do zachowku,

• wysokości dochodzonej kwoty,

• wartości nieruchomości i innych składników spadku,

• darowizn dokonanych wcześniej przez spadkodawcę.

Jeżeli strony różnie oceniają wartość określonego składnika majątku, jego wycena może stać się jednym z istotnych elementów postępowania.

A jeśli to od nas ktoś żąda zachowku?

Pomoc prawnika może być potrzebna także po drugiej stronie. Otrzymanie wezwania do zapłaty na konkretną kwotę nie oznacza jeszcze, że została ona prawidłowo wyliczona.

W takiej sytuacji warto sprawdzić podstawę roszczenia, sposób obliczenia zachowku oraz dane przyjęte do wyceny majątku. Czasami strony nie spierają się o wszystko – różnica może dotyczyć tylko wartości konkretnej darowizny, nieruchomości albo wysokości żądanej kwoty. Wtedy nadal może istnieć przestrzeń do porozumienia.

W czym konkretnie może pomóc adwokat?

Zakres pomocy zależy od tego, na jakim etapie znajduje się sprawa. Może chodzić zarówno o jednorazową analizę sytuacji, jak i prowadzenie całego postępowania.

Pomoc może obejmować między innymi:

• ocenę, czy zachowek przysługuje,

• ustalenie, przeciwko komu można wystąpić z roszczeniem,

• pomoc przy obliczeniu wysokości zachowku,

• analizę testamentu i wcześniejszych darowizn,

• przygotowanie wezwania do zapłaty i negocjacje,

• przygotowanie pozwu lub odpowiedzi na pozew,

• reprezentację w postępowaniu sądowym.

Skorzystanie z pomocy adwokata nie musi więc oznaczać od razu rozpoczęcia procesu. W wielu sytuacjach pierwszym krokiem jest po prostu uporządkowanie dokumentów, ustalenie sytuacji prawnej i sprawdzenie, jakie rozwiązania są możliwe.